Depresja współmałżonka - nowy podział ról

Depresja może tak zmienić chorującego współmałżonka, że również wspólne życie odbierane jest jako zmienione. Może to zawierać w sobie pozytywną perspektywę, jeśli mąż i żona znajdą dość uwagi i delikatności we wzajemnych kontaktach.

U około połowy pacjentów depresyjnych wykazano istnienie znacznych zaburzeń w relacjach małżeńskich i rodzinnych mówią o "depresyjnym rozwoju relacji partnerskiej". Wielu partnerów pacjentów charakteryzuje ich stosunek do chorych jako skomplikowany i obciążony problemami.

Dziedziny relacji partnerskiej, których dotykają niekorzystne zmiany lub które - w odczuciu samych zaangażowanych - zupełnie przestają normalnie funkcjonować, to:

• nowy podział ról: szanse, przeciążenie lub konkurencja
• komunikacja
• intymność i seksualność

Nowy podział ról: szanse, przeciążenie lub konkurencja

Jeśli zdrowy partner przejmuje wskutek choroby zadania współmałżonka chorego, następują wtedy zmiany w rozkładzie ról pomiędzy nimi. Zmiany we wzajemnej relacji mogą nastąpić nagle w ostrej fazie depresji. Nowy podział ról może też oczywiście dokonać się stopniowo. W pewnych sytuacjach nawet role mogą dokładnie się odwrócić, co bywa często źródłem konfliktów. Poszerzają się bowiem kompetencje partnerów, a to może kolidować z dotychczasową sytuacją. Dzieje się tak na przykład w przypadku, kiedy mąż lub żona robi prawo jazdy, żeby być niezależnym i móc wozić chorego. Oznacza to wtedy otworzenie się nowych możliwości, które nie byłyby wykorzystane, gdyby nie depresja osoby najbliższej.

Depresja jednego z partnerów legitymuje niejako rozwój i emancypację drugiego. Przypadek ten jest charakterystyczny zwłaszcza dla kobiet, które wkraczają na tereny zdominowane czy zarezerwowane dla mężczyzn, jeśli mężczyzna zostaje dotknięty depresją. Oprócz prowadzenia samochodu dziedziną taką jest załatwianie spraw urzędowych, organizowanie i planowanie przeprowadzek i koordynowanie budowy domu. Wspólną cechą tych przedsięwzięć jest samodzielne podejmowanie decyzji i odpowiadanie za nie. Z tego względu depresja męża wydaje się próbą umiejętności podjęcia wyzwań. Jeśli tej próbie się sprosta, zdobywa się nową świadomość siebie, a w konsekwencji małżeństwu stawia się nowe wymagania, oczekiwania i żądania. Może to uderzyć w zmiany kształtujące się przez długi czas i w rozwój danej pary.

Z drugiej strony nowe zadania mogą nie być odbierane jako wyzwanie, lecz jak przeciążenie. Sytuacja ta ma miejsce wtedy, gdy nowe zadania kolidują z podziałem ról, jaki dotąd był praktykowany przez dane małżeństwo. Na przykład mąż będzie się skarżył, że musi przejąć wszystkie obowiązki, jakie wcześniej wykonywała jego żona. Organizacja codziennego życia domowego uwzględniająca mnóstwo osobnych zadań, jak zakupy, gotowanie, pranie, sprzątanie itd., a do tego koordynowanie własnych wizyt u lekarza i wizyt małżonki wywołują u męża poczucie nadmiernego przeciążenia. U żony natomiast sytuacja ta może budzić poczucie winy, iż wszystko spadło na męża, oraz przekonanie, że wkrótce znowu będzie ona mogła go wyręczyć.

Może także pojawić się konkurencja między małżonkami dotycząca określonych zadań i ról w danym związku. W takim przypadku depresja staje się okazją do otwartej rozmowy o niepisanych regułach gry funkcjonujących w związku i ustalenia nowych zasad jego funkcjonowania.

Zmiana ról nie dotyczy jedynie podziału obowiązków, lecz również obrazu "męskości" albo "kobiecości" współmałżonków. Depresja partnera podważa dotychczasowe stereotypy. Kobiety, jak pokazano wyżej, stają się bardziej przebojowe i bardziej zdecydowane w stawianiu żądań, mężczyźni są bardziej zdolni do okazywania uczuć i empatii. Także w tym wypadku jest to szansa na zwerbalizowanie stereotypów, a następnie ich skorygowanie. Z drugiej strony konflikt może powstać na tle różnicy zdań na temat, do czego kto ma prawo (co komu przysługuje). W skrajnych przypadkach może się zdarzyć, że żona pacjenta opłakuje stratę "silnego" męża.

Depresja może tak zmienić chorującego współmałżonka, że również wspólne życie odbierane jest jako zmienione. Może to zawierać w sobie pozytywną perspektywę, jeśli mąż i żona znajdą dość uwagi i delikatności we wzajemnych kontaktach.

Jedną z ról w rodzinie jest rodzicielstwo, jeśli dane małżeństwo ma dzieci. To także obszar potencjalnych konfliktów, ale i możliwości wewnętrznego wzrastania. Zdrowy partner próbuje na przykład ochronić dzieci przed ewentualną konfrontacją z chorym rodzicem, który będąc w depresji nie może tak spełniać roli matki czy ojca, jak to czynił przed chorobą. Relacje w rodzinie mogą być tak zaburzone, że zdrowy rodzic zawiera z dziećmi koalicję, z której rodzic chory jest wykluczony. Ustalanie na nowo ról może stać się zasadniczym tematem podejmowanym na spotkaniach terapii par i poradnictwa dla par, ewentualnie poradnictwa dla rodzin z osobami depresyjnymi.